Sa Piripin Bato, Barangay Pico, La Trinidad, Benguet, isang seryosong usapin sa pag-aari ng lupa ang nangangailangan ng malinaw na sagot at masusing pagsusuri. Ang Bundok ng Tralala ay sinasabing pinagtatalunan ng ilang indibidwal, sa kabila ng mga pahayag na may titulo at survey plan na ginagamit na batayan ng pag-angkin.
Ayon sa mga impormasyong ipinapaabot, kabilang sa mga iniuugnay sa sigalot sina alyas Nubos at Bulcio, na umano’y nag-aangking sila ang may-ari ng lupa. Sinasabi rin na may mga residenteng napaalis umano sa lugar, habang nababanggit ang pangalan ni Flordeliza Adarog kaugnay ng isang sinasabing bayaran.
Ngunit sa gitna ng mga alegasyong ito, isang mahalagang tanong ang dapat sagutin: Ano ang tunay na katayuan ng lupa, at may sapat bang legal na batayan ang sinumang nag-aangking may karapatang magpalayas ng mga residente?
Titulo at survey plan, dapat siyasatin
Kung may umiiral na titulo at survey plan para sa bahagi ng Bundok ng Tralala sa Piripin Bato, Barangay Pico, La Trinidad, Benguet, nararapat lamang na masuri ang mga dokumentong ito ng mga kinauukulang tanggapan.
Hindi sapat ang basta pagpapakita ng papel o pag-angkin sa isang bahagi ng bundok. Kailangang matiyak kung tunay at balido ang mga dokumento, kung tugma ang mga ito sa aktuwal na lokasyon at hangganan ng lupa, at kung may iba pang karapatan o legal na paghahabol na dapat isaalang-alang.
Mahalaga ring matukoy kung pribadong lupain o lupang saklaw ng ibang legal na katayuan ang pinag-uusapan. Ang mga ito ay kailangang patunayan sa pamamagitan ng mga opisyal na rekord, hindi sa haka-haka o sabi-sabi lamang.
Sino ang nag-utos ng pagpapalayas?
Isa pang mabigat na tanong ang sinasabing pagpapalayas sa mga taong naninirahan sa lugar.
Kung may mga residenteng pinaalis, dapat malinaw kung sino ang nagpasimula nito, ano ang naging batayan, at kung sinunod ang prosesong itinatakda ng batas. Hindi dapat ipagpalagay na sapat na ang pag-angkin sa lupa upang basta na lamang paalisin ang mga taong naroroon.
Karapatan ng mga sangkot na maipahayag ang kani-kanilang panig. Karapatan din ng mga residenteng apektado na malaman ang legal na batayan ng anumang hakbang laban sa kanilang paninirahan.
Ano ang katotohanan sa sinasabing bayaran?
Dapat ding linawin ang alegasyong may kinalaman kay Flordeliza Adarog. Ano ang sinasabing binayaran, kanino ito ibinigay, at ano ang layunin ng transaksiyon? May kasulatan, resibo, o iba pang dokumentong makapagpapatunay sa pangyayari?
Sa ganitong usapin, hindi makatarungang maglabas agad ng konklusyon nang walang sapat na ebidensiya. Kung may posibleng iregularidad, nararapat itong siyasatin ng mga awtoridad at pakinggan ang panig ng mga taong sangkot.
Panawagan sa mga kinauukulan
Nararapat na hilingin sa Registry of Deeds, Land Registration Authority (LRA), Department of Environment and Natural Resources (DENR), at iba pang ahensiyang may hurisdiksiyon na suriin ang mga dokumento at legal na katayuan ng lupang pinag-aawayan sa Piripin Bato, Barangay Pico, La Trinidad, Benguet.
Kung may mga residenteng naapektuhan ng pagpapalayas, dapat din silang mabigyan ng pagkakataong makakuha ng legal na tulong upang mapangalagaan ang kanilang mga karapatan.
Hindi dapat manaig ang takot, impluwensiya, o kapangyarihan sa paghahanap ng katotohanan. Ngunit kailangang tiyakin ding ang bawat alegasyon ay sinusuportahan ng ebidensiya at ang bawat taong pinangalanan ay nabibigyan ng pagkakataong sumagot.
Sa Bundok ng Tralala, Piripin Bato, Barangay Pico, La Trinidad, Benguet, ang kailangan ay hindi palakasan ng pag-angkin kundi paglilinaw sa katotohanan.
Sino ang tunay na may legal na karapatan sa lupa? May sapat bang batayan ang sinasabing pagpapalayas? At ano ang tunay na nangyari sa umano’y bayaran?
Ang mga tanong na ito ay hindi dapat manatiling bulong lamang. Dapat silang sagutin sa pamamagitan ng mga dokumento, patas na imbestigasyon, at prosesong naaayon sa batas.
Dahil sa usapin ng lupa, ang titulo ay dapat mapatunayan, ang pagpapalayas ay dapat may legal na batayan, at ang hustisya ay dapat manaig para sa lahat.
Nanindigan sina Chairman Doods Velasco ng Task Force Bantay Lupa at Jigs Magpantay, national president ng Citizen Crime Watch, na hindi nila ito tatantanan.
Abangan ang susunod na kabanata.
ia/phw
